Dystrofie obręczowo-kończynowe (LGMD)

Informacja ta jest przeznaczona dla osób, u których rozpoznano dystrofię obręczowo-kończynową (LGMD). Istnieje wiele różnych typów dystrofii obręczowo-kończynowej i nie wszystko, o czym jest napisane w tej broszurze ma odniesienie do każdej z osób z rozpoznaną chorobą z grupy LGMD.

CZYM JEST DYSTROFIA OBRĘCZOWO-KOŃCZYNOWA?

Dystrofia mięśniowa jest nazwą obejmującą grupę chorób dziedzicznych o charakterze postępującym prowadzących do osłabienia mięśni. Wyróżnia się kilkanaście typów dystrofii mięśniowych, które różnią się tym, że w każdym z typów inne grupy mięśni są zajęte chorobą w pierwszej kolejności. Grupa dystrofii mięśniowych obręczowo-kończynowych (LGMD) nazwana jest tak, ponieważ zwykle występuje osłabienie mięśni obręczy barkowej i obręczy biodrowej oraz tzw. grupy dosiebnej mięśni kończyn. Zwykle najpierw występuje osłabienie mięśni obręczy biodrowej, później następuje osłabienie mięśni kończyn górnych. Mięśnie twarzy nie są dotknięte chorobą. LGMD należy do grupy chorób rzadkich, jej częstość występowania szacuje się na 1:20 000 -  1:50 000 w populacji.

Dostępne są już specjalistyczne testy na LGMD w ramach krajowego systemu diagnostyki specjalistycznej (w Wielkiej Brytanii).

JAKIE SĄ CECHY WSPÓLNE?

LGMD jest rzadką chorobą a jej objawy i przebieg kliniczny może być różny nawet u osób z tej samej rodziny. Różny może być wiek, w którym występuje początek choroby, grupa mięśni ulegających osłabieniu, stopień nasilenia dolegliwości kardiologicznych i oddechowych, jak również postęp choroby i nasilenie objawów.

Różne typy LGMD mogą wykazywać różnorodne objawy kliniczne, niektóre z nich zostaną opisane szczegółowo poniżej. Powszechnie występującą cechą wspólną dla wszystkich osób chorujących na schorzenia należące do tej grupy chorób jest osłabienie dużych mięśni ud i/lub ramion. Może to prowadzić do częstych upadków, trudności w bieganiu, wchodzeniu po schodach czy wstawaniu z podłogi. W miarę postępu choroby osoby te mogą mieć trudności z chodzeniem i mogą wymagać wózka inwalidzkiego. Osłabienie mięśni ramion może powodować trudności z podnoszeniem rąk do góry (ponad głowę) i podnoszeniem przedmiotów. W niektórych typach LGMD mogą występować problemy z sercem i oddechowe. Regularna kontrola serca i funkcji oddechowych może być konieczna aby szybko wychwycić ewentualne nieprawidłowości i w razie konieczności rozpocząć leczenie.

CO POWODUJE CHOROBĘ?

Odkryto już wiele mutacji w genach odpowiedzialnych za wystąpienie LGMD. Są one podane w tabeli poniżej. Geny te kodują białka niezbędne dla właściwej pracy mięśni. Jeśli wystąpi błąd w zapisie genetycznym (mutacja) wówczas powstaje nieprawidłowe białko a w konsekwencji mięśnie nie mogą pracować właściwie i następuje ich osłabienie. W LGDM stwierdza się brak lub deficyt wielu białek albo kompleksów białkowych, pełniących różne ważne funkcje w komórce mięśniowej. Aby ustalić przyczynę LGMD często konieczne jest wykonanie testów, w skład których wchodzi biopsja mięśnia i test DNA z próbki krwi.

JAKIE SĄ TYPY DYSTROFII MIĘŚNIOWEJ OBRĘCZOWO-KOŃCZYNOWEJ?

W ciągu ostatnich lat kilkakrotnie zmieniało się nazewnictwo i klasyfikacja poszczególnych podtypów dystrofii należących do grupy LGMD. Aktualne nazewnictwo zostało przedstawione w tabeli poniżej. Wszystkie formy LGMD mają podłoże genetyczne.

Dystrofie obręczowo-kończynowe podzielone są na dwie główne grupy, w zależności od sposobu dziedziczenia. Pierwsza to grupa chorób autosomalnych recesywnych (typ 2 LGMD), druga to grupa chorób znacznie rzadziej występujących - autosomalnych dominujących (typ 1 LGMD). W obrębie obu typów można wyróżnić po kilka podtypów LGMD, w zależności od rodzaju wadliwego genu i związanego z tym niedoboru odpowiedniego białka.

 

Nazwa Sposób
dziedziczenia
Białko Cechy      kliniczne Poziom
CK

Dostępność
testów DNA
LGMD 2A
Kalpainopatia
AR kalpaina 3
(ang. calpain3)
-najczęściej występujący typ LGMD na świecie
-początek osłabienia mięśni: 8-15 rok życia, ale może nastąpić wcześniej lub później
-osłabienie i zanik mięśni bioder, ud, ramion
-zwykle ma łagodny przebieg
-mogą występować przykurcze w stawach
-mogą występować problemy z sercem i oddechowe, zwykle łagodne.
podwyższony tak
LGMD 2B
Dysferlinopatia
Miopatia Miyoshi
AR dysferlina -początek osłabienia mięśni: 20. rok życia, ale może być wcześniej lub później
-niektóre osoby oprócz typowego osłabienia mięśni bioder i ramion, mają też osłabione mięśnie odsiebne (tzw. miopatia Miyoshi czyli miopatia dystalna –  charakterystycznym objawem jest niemożność chodzenia na palcach)
-zwykle postępuje łagodnie
-może występować ból i obrzęk łydek
-problemy z sercem i oddechowe nie są powszechne
znacznie podwyższony tak
LGMD 2C, 2D, 2E, 2F
Sarkoglikanopatie
Niedobór sarkoglikanu
AR Jedno z białek sarkoglikanu -początek występowania objawów zwykle w dzieciństwie
-osłabienie i zanik mięśni bioder, ud i ramion
-tempo postępu choroby jest bardzo różne, często ciężki przebieg
-mogą występować przykurcze w stawach
-b.często dochodzi do przerostu mięśni łydek
-mogą występować problemy z sercem i oddechowe
znacznie podwyższony tak
LGMD 2G AR teletonina Dotychczas opisano występowanie choroby w pojedynczych rodzinach na świecie (w tym po raz pierwszy w rodzinie imigrantów włoskich mieszkujących w Brazylii) podwyższony nie
LGMD 2H AR ang. tripartite-motif protein 32 Dotychczas zanotowano przypadki tej choroby tylko w Kanadzie; przebieg kliniczny schorzenia jest względnie łagodny podwyższony nie
LGMD 2I AR FKRP (ang. fukutin related protein) -typ LGMD występujący w Wielkiej Brytanii i Europie Północnej
-początek występowania objawów: najczęściej wiek zachorowania waha się od wczesnego dzieciństwa do trzeciej dekady życia
-tempo postępu choroby jest bardzo różne
-osłabienie mięśni jest bardziej zaznaczone w kończynach dolnych
-mogą występować przykurcze w stawach
-mogą występować problemy z sercem i oddechowe
podwyższony tak
LGMD 2J AR titina Większość z dotychczas odnotowanych przypadków to pacjenci zamieszkujący Finlandię; osoby z jedną kopią wadliwego genu chorują na piszczelową dystrofię mięśniową o początku objawów w 4-5 dekadzie życia; osoby z nieprawidłowymi obiema kopiami genu charakteryzują się ciężkim przebiegiem klinicznym o wczesnodziecięcym początku podwyższony nie
LGMD 1A AD Myotilin Dotychczas opisana tylko w dwóch rodzinach
-błędy w genie są również odpowiedzialne za inną autosomalną dominującą chorobę mięśni – miopatię miofibrylarną
-początek występowania objawów: w dzieciństwie
-niektórzy chorzy mogą mieć zaburzenia mowy (dysartria)
-mogą występować problemy z sercem i oddechowe
normalny lub łagodnie podwyższony tak
LGMD 1B AD Lamin A/C - błędy w genie są również odpowiedzialne za dystrofię mięśniową Emery-Dreifussa, neuropatię obwodową i lipodystrofię
-początek występowania objawów: 5-20 lat
-zwykle postępuje powoli
-często występują problemy z sercem, co może być jedynym objawem choroby
-problemy oddechowe raczej nie występują
normalny lub łagodnie podwyższony tak
LGMD 1C AD Caveolin3 -początek występowania objawów: od dzieciństwa po życie dorosłe
-osłabienie i zanik mięśni bioder, ud, ramion (LGMD), osłabienie mięśni dystalnych i „falujące choroby mięśni”
-występują bóle i skurcze mięśni po ćwiczeniach
-zwykle postępuje powoli
-problemy z sercem i oddechowe raczej nie występują
łagodnie podwyższony tak
LGMD 1D, 1E, 1F AD nieznane Dotychczas bardzo rzadko notowane
nie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

..........

JAK DIAGNOZOWANA JEST DYSTROFIA OBRĘCZOWO-KOŃCZYNOWA?

Zwykle rozpoznanie choroby z grupy LGMD można podejrzewać już w momencie zebrania dokładnego wywiadu lekarskiego. Historia rodziny pacjenta może pomóc w rozpoznaniu typu choroby i jej formy – czy jest to forma autosomalna dominująca czy autosomalna recesywna.

Podczas badania neurologicznego lekarz ocenia siłę mięśni, co może pomóc w określeniu, które mięśnie są objęte chorobą. Wskazane jest również wykonanie badań dodatkowych, których celem jest potwierdzenie rozpoznania wstępnego. Należą do nich laboratoryjne badania krwi, badania elektromiograficzne (EMG), radiologiczne i co bardzo ważne – biopsja mięśnia.

Badania krwi mogą wykazać podwyższony poziom kinazy kreatynowej (CK), który wskazuje na nieprawidłowości w funkcjonowaniu mięśni. CK jest enzymem występującym w mięśniach; wysoki poziom CK we krwi pacjenta świadczy o uszkodzeniu włókien mięśniowych. Oprócz podwyższonego poziomu CK, niektóre osoby mają również podwyższony poziom transaminaz (enzymów wytwarzanych przez różne tkanki w tym tkankę mięśniową, również serca). Transaminazy występują również w wątrobie stąd też czasami u osób chorujących na dystrofię mięśniową  początkowo błędnie rozpoznana może być nie choroba mięśni a uszkodzenie wątroby.

Elektromiografia (EMG) jest badaniem oceniającym czynność mięśni oraz przewodnictwo w nerwach obwodowych. EMG i badanie radiologiczne MRI (rezonans magnetyczny) mogą pomóc w określeniu grupy zajętych chorobą mięśni, co może pomagać w określeniu typu  dystrofii mięśniowej.

Każde z wyżej wymienionych badań wskazuje na prawdopodobieństwo diagnozy LGMD, jednak zwykle dopiero biopsja mięśnia jest badaniem, na podstawie którego można ostatecznie postawić rozpoznanie choroby oraz określić typ LGMD.

W znacznej większości typów LGMD zidentyfikowano już przyczynę choroby, tj. białko zaburzenie którego leży u podstaw obserwowanych objawów klinicznych. W preparacie mięśnia uzyskanym podczas biopsji patolog wykonuje badania na obecność białek związanych z patogenezą LGMD. Ich brak lub deficyt wskazuje na rozpoznanie LGMD (por. niżej). Czasem jednak biopsja mięśnia nie wystarcza i wtedy konieczne są testy genetyczne, które dadzą dokładną diagnozę.

U około 25% wszystkich pacjentów z LGMD precyzyjne postawienie diagnozy nie jest możliwe mimo wykonania wszystkich dostępnych testów.

CO POKAZUJE BIOPSJA MIĘŚNIA?

Biopsja mięśnia jest zabiegiem chirurgicznym, podczas którego pobiera się małe próbki mięśnia z nogi lub ręki a następnie bada się je pod mikroskopem. Zdrowy mięsień ma charakterystyczny wygląd, składa się ze ściśle ułożonych włókien, mniej więcej równej wielkości. W biopsji mięśnia osoby z LGMD widać utratę i zmianę wielkości niektórych włókien mięśniowych, niektóre z włókien zastępowane są przez komórki tłuszczowe. Ponadto, preparaty poddawane są analizie z wykorzystaniem testów immunochemicznych (A) i immunologicznych (immunoblotting) (B). Na ich podstawie jesteśmy w stanie ocenić bezpośrednio występowanie białek związanych z patogenezą poszczególnych postaci LGMD w tkance mięśnia. Ich zmniejszona ekspresja (obecność) lub całkowity brak w tkance mięśnia potwierdza rozpoznanie LGMD.

A).

test immunochemiczny

B).

test immunologiczny

 

W JAKI SPOSÓB ZROZUMIENIE DYSTROFII OBRĘCZOWO-KOŃCZYNOWEJ MOŻE  NAM POMÓC?

Wiedza na temat LGMD w ciągu ostatnich kilku lat znacznie się pogłębiła. Po raz pierwszy określenie dystrofia „obręczowo-kończynowa” zostało wprowadzone w 1954 roku przez dr Waltona i dr Nattrassa. Termin ten był dość powszechnie stosowany, żeby odróżnić osoby z osłabieniem kończynowo-obręczowym od innych form dystrofii mięśniowej, takich jak Becker, Duchenne, dystrofia mięśniowa twarzowo-łopatkowo-ramienna (FSHD) czy dystrofia wrodzona.
W ciągu ostatnich kilu lat nastąpił gwałtowny rozwój badań nad patogenezą LGMD. Obecnie znamy już przyczynę zaburzeń leżących u podstaw wielu typów LGMD, co ułatwia stawianie diagnozy jak i przeprowadzenie diagnostyki różnicowej. Poprzez biopsję mięśnia możemy oceniać obecność w tkance mięśniowej wielu rodzajów białek, których zaburzenia są przyczyną różnych typów LGMD. Znamy również geny odpowiedzialne za te choroby. To wszystko pomaga nam lepiej zrozumieć postęp choroby, proces zajęcia mięśni przez chorobę i powikłania mogące wystąpić na różnych etapach choroby.

JAKIE INNE BADANIA SĄ DOSTĘPNE?

Po dokładnym określeniu podtypu LGMD, można zaoferować inne testy, takie jak diagnostyka prenatalna oraz testy na nosicielstwo u innych członków rodziny. Przebieg schorzenia jest zmienny, w większości wariantów stwierdza się różnie wyrażoną zmienność wewnątrzrodzinna stąd też aby uzyskać więcej informacji o chorobie należy skonsultować się z lekarzem genetykiem.

JAKIE SA GENETYCZNE SKUTKI / KONSEKWENCJE CHOROBY?

Około 90% LGMD jest dziedziczone autosomalnie recesywnie. To oznacza, że osoby dotknięte taką formą dystrofii mają dwie wadliwe kopie genu odpowiedzialnego za chorobę. Wszystkie nasze geny występują w parach, jeden od ojca, jeden od matki. Jeśli ktoś ma autosomalny recesywny typ LGMD, oznacza to że oboje rodziców musi być nosicielami wadliwego genu (tj. mieć po jednej kopii wadliwej i jednej kopii prawidłowej genu). Tacy rodzice mają 25% ryzyko posiadania dziecka z LGMD.
Chorzy na LGMD dziedziczone w sposób autosomalny recesywny same rzadko mają dzieci dotknięte chorobą (jest bardzo małe prawdopodobieństwo spotkania się i posiadania dziecka przez osoby, które obie mają wadliwy ten sam gen). Najczęściej dzieci osoby chorej na LGMD dziedziczony w sposób autosomalny recesywny dziedziczą jedną wadliwą kopię genu, ale pozostaną zdrowe (tz. są nosicielami choroby).
Inaczej jest w przypadku form autosomalnych dominujących. Tutaj choroba może być przekazywana przez jednego rodzica na dzieci (obojga płci). Należy jednak pamiętać, że formy autosomalne dominujące mogą występować rodzinnie lub być pierwszym przypadkiem zachorowania w rodzinie – tzw. „nowa mutacja” – „de novo”. Oznacza to, że ktoś może mieć autosomalną dominującą formę choroby, podczas gdy jego rodzice są zdrowi. Osoby chore na LGDM dziedziczony w sposób autosomalny dominujący mają 50% ryzyko przekazania choroby swoim dzieciom.
W jaki sposób choroba postępuje?
Wszystkie typy LGMD mają tendencję do pogarszania się z czasem, jednak postęp choroby jest bardzo różny u różnych osób.

CZY ISTNIEJE SPOSÓB LECZENIA?

Nie ma w tej chwili żadnej metody leczenia osłabienia mięśni w przebiegu LGMD, choć planowane są próby kliniczne eksperymentalnych metod leczenia. Jednak obecnie nie są one dostępne dla pacjentów. (Dzięki kampanii na rzecz dystrofii mięśniowej można uzyskać aktualne informacje na temat badań klinicznych i możliwości leczenia dla poszczególnych typów LGMD).
To wcale nie oznacza, że nic nie możemy zrobić dla osób z LGMD.
Ważne są badania kontrolne i umiejętne postępowanie.
Bardzo ważne dla wszystkich dotkniętych dystrofią mięśniową jest to, aby jak najdłużej chodzić. Nie ma żadnych wskazań co do typu i intensywności aktywności fizycznej, jednak wskazane są takie ćwiczenia, które biorą pod uwagę ograniczenia osoby chorej i nie powodują jej dyskomfortu nie powodują dyskomfortu osoby chorej. Przemęczenie, bóle mięśni, skurcze podczas wykonywania ćwiczeń lub po ich zakończeniu oznaczają, że wysiłek jest zbyt duży, czego należy unikać. Pływanie jest dobrą formą aktywności fizycznej, ponieważ angażuje wszystkie partie mięśni bez przemęczania ich. Fizykoterapia również jest wskazana, zapobiegnie to m.in. powstawaniu przykurczów w stawach.
Monitorowanie funkcji oddechowych i serca pozwoli wcześniej wykryć ewentualne problemy, co z kolei pozwoli na podjęcie właściwego leczenia.

JAKIEGO RODZAJU POMOC FINANSOWA DOSTĘPNA JEST DLA OSÓB CIERPIĄCYCH NA CHOROBY NERWOWO-MIĘŚNIOWE?

W zależności od stopnia niepełnosprawności, niektóre osoby mogą być uprawnione do świadczeń społecznych.

 

 

 


Materiał opracowany przez:

Muscular Dystrophy Campaign

61 Southwark Street

London SE1 0HL

www.muscular-dystrophy.org

 

Tłumaczenie z języka angielskiego: Katarzyna Stefańczyk

Konsultacja medyczna: dr Aleksandra Gintowt, dr Beata Lipska /Gdański Uniwersytet Medyczny/

Opracowanie polskie (2011): Fundacja Parent Project Muscular Dystrophy - www.parentproject.org.pl

 

pomagaja

rejestr_DMD

wzorce

btn_facebook

Stosujemy się do standardu HONcode dla wiarygodnej informacji zdrowotnej Stosujemy się do standardu HONcode dla wiarygodnej informacji zdrowotnej:
sprawdź tutaj.

ankieta